على اصغر شميم

70

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

به وضع سياسى ايران و روحيه‌ى درباريان آشنا بود ، بار ديگر از طرف فرمانفرماى كل هندوستان به ايران آمد و به حضور شاه بار يافت و در باب اتمام و امضاى قرارداد كوشش كرد و شاه را به اعزام سفير به دربار انگلستان تشويق نمود . وى پس از دو ماه توقف در تهران به هندوستان برگشت ، در حالىكه به وسيله‌ى جلب اعتماد و دوستى عده‌اى از درباريان و به وسيله‌ى تبليغات شديد زمينه را براى اعمال مقاصد استعمارى انگلستان آماده كرده بود . سرجونز با همراهان خود عازم تبريز شد و در آنجا توقف كرد ولى تا سال 1226 هجرى قمرى ( 1811 ميلادى ) در ايران به سفارت باقى بود . سفارت ايران در انگلستان حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى خواهرزاده و داماد حاجى ميرزا ابراهيم خان اعتماد الدوله « 1 » بود و چون شاه مىخواست هرچه زودتر قرارداد به تصويب پادشاه انگليس برسد و از تعهدات آن دولت در باب تنظيم سپاه و تدارك مهمات جنگى استفاده شود ، حاجى مزبور را كه اخيرا به لقب خانى سرافراز نموده بود ، به سفارت لندن نامزد كرد و چون سفير مزبور مىبايستى از راه آسياى صغير عازم اروپا شود ، نامه‌اى به سلطان مصطفى خان رابع ( از 1222 تا 1223 هجرى قمرى سلطنت كرد ) پادشاه عثمانى نوشت و از او تقاضا كرد كه در انجام مأموريت سفير ايران و تسهيل عبور او از خاك عثمانى مساعدت كند « 2 » . ضمنا تحفه‌هاى گرانبها از قبيل رشته‌هاى مرواريد و شال‌هاى كشميرى و قالىهاى ابريشمى و حقه‌هاى پادزهر براى پادشاه انگليسى فرستاد و سفير ايران با همراهان خود و جيمز موريه ( James Morier ) معاون و منشى سرجونز هارفورد در اوايل ربيع الثانى 1224 ( مه 1809 ) از تهران

--> ( 1 ) - حاجى ابراهيم خان اعتماد الدوله كه يكى از مهمترين عمال دولت قاجار و وجود او به شرحى كه در فصول سابق گفته شد ، بزرگترين عامل استقرار سلطنت آغا محمد خان مؤسس دولت قاجار بود و بعد از جلوس فتحعلى شاه به مقام صدراعظمى نايل گرديد . در سال 1215 مورد سوءظن فتحعلى شاه قرار گرفت و به فرمان شاه در غره ماه ذى الحجه 1215 او را در ديگ روغن مذاب انداختند و در همان روز برادران و فرزندان او را كه در تهران و شهرستان‌ها مصدر كارهاى مهم بودند به قتل رساندند . بنا به نقل سرپرسى سايكس از خاندان اعتماد الدوله فقط يك پسر عليل باقى ماند كه خاندان قوام الملك را تشكيل داد . ( 2 ) - چون سلطنت سلطان مصطفى خان رابع اندكى قبل از خروج سفير ايران از مرز پايان يافته بود . سفير ايران ، نامه فتحعلى شاه را به جانشين او سلطان محمود خان ثانى ( سلطنت از 1223 تا 1255 هجرى قمرى ) تسليم نمود .